हिमाली मह गाइड: कहाँबाट आउँछ, कसरी छुट्याउने र कसरी प्रयोग गर्ने

हिमाली मह भनेको के हो?

हिमाली मह नेपालका उच्च पहाडी भेगमा जङ्गली मौरी (एपिस ल्याबोरियोसा, विश्वकै सबैभन्दा ठूला मह मौरी) ले बनाउने मह हो। यी मौरीले भिरालो चट्टानमा ठूला घार बनाउँछन्, जुन परम्परागत "मह शिकारी"हरूले डोरी र बाँसको भर्‍याङको सहायताले जोखिमपूर्ण तरिकाले संकलन गर्छन् — यो सीप पुस्तौंदेखि परिवारभित्रै सिकाइँदै आएको छ।

सामान्य मह र "म्याड हनी" बीचको फरक

धेरैले नसुनेको तर जान्नैपर्ने कुरा — नेपालको हिमाली मह दुई प्रकारको हुन्छ:

• सामान्य वसन्ते मह: वसन्तमा विभिन्न फूलबाट संकलन गरिने, स्वादमा मीठो र प्रयोगमा सुरक्षित
• "म्याड हनी" (पागल मह): शरद ऋतुमा रोडोडेन्ड्रोन (गुराँस) फूलबाट संकलन गरिने विशेष मह, जसमा ग्रेयानोटोक्सिन नामक प्राकृतिक तत्व हुन्छ। थोरै मात्रामा यसलाई परम्परागत रूपमा औषधीको रूपमा प्रयोग गरिन्छ, तर धेरै मात्रामा खाँदा टाउको दुख्ने, वाकवाकी लाग्ने र मुटुको गति असामान्य हुने जस्ता लक्षण देखा पर्न सक्छ।

यसैले हिमाली मह किन्दा कुन प्रकारको हो भनेर विक्रेतासँग सोध्नु र म्याड हनी भए थोरै मात्रामा मात्र सेवन गर्नु बुद्धिमानी हुन्छ।

हिमाली मह किन खास मानिन्छ?

• जङ्गली, बहु-फूलबाट संकलन गरिने भएकाले स्वाद र पोषण दुवैमा विविधता
• व्यावसायिक मह-उत्पादनको तुलनामा थोरै मात्रामा र दुर्लभ रूपमा उपलब्ध
• परम्परागत रूपमा घाउ निको पार्न, खोकी कम गर्न र ऊर्जा दिन प्रयोग हुँदै आएको

प्रयोग गर्ने तरिका

• बिहानको खाजामा: तातो पानी वा दूधमा १ चम्चा मह मिसाएर पिउनुहोस्
• घाउमा: सानो घाउमा सिधै लगाउँदा एन्टिसेप्टिक गुणले फाइदा गर्छ
• रुघाखोकीमा: तातो पानीमा अदुवा र महको मिश्रण फाइदाजनक मानिन्छ

असली मह कसरी छुट्याउने?

• असली मह चिसो हुँदा बिस्तारै बाक्लो (क्रिस्टलाइज) हुन्छ — यो सामान्य हो, नराम्रो संकेत होइन
• असली महको स्वाद र गन्ध ऋतु र फूल अनुसार फरक-फरक हुन्छ, एउटै स्वाद सधैं नआउनु स्वाभाविक हो
• भरपर्दो र चिनेको स्थानीय विक्रेताबाट मात्र किन्नु सुरक्षित हुन्छ

फुडसंसारमा हिमाली भेगका भरपर्दो विक्रेताबाट शुद्ध मह किन्न सकिन्छ — किन्नुअघि मह कुन प्रकारको हो (सामान्य वा म्याड हनी) भनेर सोध्न नबिर्सनुहोस्।