खेती सुझाव
नेपालमा जैविक खेती: सुरुवात गर्ने तरिका र मुख्य फाइदाहरू
२०२६ मे २२ 7 मिनेट पढाइ
चिया खेती किन दीर्घकालीन नाफा दिने बाली हो?
चिया इलाम, झापा, पाँचथर लगायत पूर्वी पहाडी जिल्लामा उब्जाइने नेपालको प्रमुख निर्यात बाली हो। यो बाली रोपेपछि फल्न (पात टिप्न मिल्ने हुन) ३-४ वर्ष लाग्छ, तर एकपटक बोट बलियो भएपछि ५०-६० वर्षसम्म पात दिन सक्छ — यसैले चिया खेती एउटा साँच्चिकै दीर्घकालीन पारिवारिक व्यवसाय बन्न सक्छ।
उपयुक्त स्थान र वातावरण
चियाका लागि अलिक अम्लीय (एसिडिक) माटो, राम्रो निकास र ९००-२००० मिटर उचाइको चिसो-ओसिलो हावापानी उपयुक्त हुन्छ। धेरै तीखो घाम नपर्ने भिरालो जमिनमा राम्रोसँग फल्छ।
चरण-दर-चरण सुरु गर्ने विधि
चरण १: बिरुवा तयार पार्ने
प्रमाणित नर्सरीबाट स्वस्थ, ८-१२ महिना उमेरको बिरुवा किन्नुहोस्। पहिलो पटक खेती गर्नेले सानो क्षेत्रबाट सुरु गरी अनुभव बढाउँदै विस्तार गर्नु राम्रो हुन्छ।
चरण २: खाल्डो तयार पार्ने
४५x४५x४५ सेमी आकारको खाल्डो खनी गोठे मल र माटो मिसाएर भर्नुहोस्। लाइनदेखि लाइन १.२ मिटर र बोटदेखि बोट ६० सेमी दूरी राख्नुहोस्।
चरण ३: रोप्ने
वर्षायाम सुरु हुनुअघि (असार-साउनतिर) रोप्नुहोस्, यसले प्राकृतिक पानीले जरा बस्न मद्दत गर्छ। रोपेपछि वरिपरि हल्का माटो थिचेर पानी दिनुहोस्।
स्याहार गर्ने तरिका
- छाँटछुँट (प्रुनिङ): बोट झुम्मिएर बढ्ने र पात सजिलै टिप्न मिल्ने बनाउन वर्षमा एकपटक तल्लो उचाइमा छाँट्नुहोस्
- मल: वर्षमा २ पटक (वर्षायाम सुरु र अन्त्यमा) गोठे मल दिनुहोस्
- छहारी व्यवस्थापन: धेरै तीखो घाम पर्ने ठाउँमा माथि छहारी दिने रुख (जस्तै सिरिस) रोप्न सकिन्छ
प्रमुख रोग-कीरा व्यवस्थापन
चिया मशी (टी मस्किटो बग): कलिला पात र कोपिलामा टाँसिने सबैभन्दा सामान्य कीरा हो, पातमा खैरो दाग बनाउँछ। यसबाट बच्न बोटबीच हावा चल्ने ठाउँ छाडेर रोप्नुहोस् र नीमको तेल स्प्रे प्रयोग गर्नुहोस्।
पात टिप्ने विधि
रोपेको ३-४ वर्षपछि पात टिप्न सुरु गर्न सकिन्छ। सबैभन्दा राम्रो गुणस्तरका लागि "दुई पात र एक कोपिला" (माथिल्लो कलिलो कोपिला र त्यसमुनिका दुई पात मात्र) टिप्नुहोस् — बढी पात टिप्दा गुणस्तर घट्छ। वर्षायाममा हरेक ७-१० दिनमा टिप्न सकिन्छ।
प्रशोधन गर्ने आधारभूत विधि
टिपेको पातलाई तुरुन्तै ओइलाउन (विदरिङ) छहारीमा फिँजाउनुहोस्, त्यसपछि मुछेर (रोलिङ) किण्वन गराई घाम वा ड्रायरमा सुकाउनुहोस्। घरेलु स्तरमा साना उपकरणले पनि सुरु गर्न सकिन्छ, ठूलो कारखाना नै चाहिँदैन।
बजार अवसर
नेपाली अर्थोडक्स चिया अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रिमियम मूल्य पाउँछ। फुडसंसारमार्फत सिधै ग्राहकसम्म चिया बेच्दा बिचौलियाको कमिसनबिना राम्रो नाफा लिन सकिन्छ।
