खेती सुझाव
नेपालमा जैविक खेती: सुरुवात गर्ने तरिका र मुख्य फाइदाहरू
२०२६ मे २२ 7 मिनेट पढाइ
गहुँ किन महत्वपूर्ण बाली हो?
गहुँ भात र आलुपछि नेपालको तेस्रो सबैभन्दा बढी खपत हुने खाद्यान्न हो। यो जाडोमा रोपिने बाली भएकाले धान वा मकैको फसल उठाइसकेपछि तुरुन्तै रोप्न मिल्छ, जसले गर्दा एउटै जमिनबाट वर्षमा दुई बाली लिन सकिन्छ — यसैले गहुँ किसानका लागि आम्दानी दोब्बर बनाउने राम्रो अवसर हो।
रोप्ने समय
मंसिर महिना (नोभेम्बर-डिसेम्बर) मा गहुँ रोप्नु उत्तम हुन्छ। धेरै ढिलो रोपे जाडोमा राम्रोसँग बढ्न नपाई उत्पादन घट्न सक्छ, त्यसैले धान/मकैको बाली उठ्नेबित्तिकै खेत तयार पारेर तुरुन्तै रोप्नु राम्रो हुन्छ।
माटो तयारी र रोप्ने विधि
चरण १: खेत तयार पार्ने
खेत २-३ पटक जोतेर भुसभुसे बनाउनुहोस्। गहुँको जरा गहिरो जाने भएकाले माटो राम्रोसँग खोस्रिएको हुनुपर्छ।
चरण २: बीउ छर्ने
लाइनमा छर्दा (लाइनदेखि लाइन २०-२२ सेमी दूरी) पछि झारपात हटाउन र दाना टिप्न सजिलो हुन्छ। प्रति रोपनी ४-५ केजी बीउ पर्याप्त हुन्छ। बीउलाई ४-५ सेमी गहिराइमा छर्नुहोस्।
चरण ३: सिँचाइ गर्ने
रोपेपछि तुरुन्तै हल्का सिँचाइ गर्नुहोस् ताकि बीउ उम्रन सजिलो होस्।
मल व्यवस्थापन
रोप्नुअघि प्रति रोपनी ६-८ क्विन्टल गोठे मल र आधार मलको रूपमा NPK मिसाउनुहोस्। बोट ठूलो हुँदै गएपछि (रोपेको ३-४ हप्तापछि) नाइट्रोजनको दोस्रो मात्रा थप्नुहोस्, यसले पातको हरियोपन र दानाको उत्पादन दुवै बढाउँछ।
सिँचाइ तालिका
गहुँलाई पूरा बढ्ने अवधिमा ३-४ पटक सिँचाइ आवश्यक पर्छ — विशेषगरी जरा बस्ने बेला, फूल आउने बेला र दाना बन्ने बेला पानीको कमी नहुन दिनुहोस्। यी तीन चरणमा पानी अपुग भए उत्पादनमा ठूलो असर पर्छ।
प्रमुख रोग व्यवस्थापन
घुन रोग (रस्ट): पातमा खैरो वा कालो थोप्ला देखिने ढुसी रोग हो, ओसिलो र चिसो मौसममा बढी फैलिन्छ। यसबाट बच्न रोगरोधी जातको बीउ छान्नुहोस् र बोटबीच हावा चल्ने ठाउँ छाडेर रोप्नुहोस्।
टिप्ने समय
वैशाख (अप्रिल) तिर बाली सुनौलो रंगमा परिवर्तन भई दाना कडा भएपछि टिप्न तयार हुन्छ। दाना नखियोस् भनेर धेरै ढिलो नगरी समयमै टिप्नुहोस्।
बजार अवसर
गहुँको पीठो र दाना दुवैको स्थिर माग रहन्छ। फुडसंसारमार्फत सिधै ग्राहकसम्म गहुँ बेच्दा राम्रो र स्थिर आम्दानी हुन सक्छ।
